2 คนไม่ใช่คน

2 คนไม่ใช่คน (1992) พากย์ไทย เป็นภาพยนตร์แนว นิยายวิทยาศาสตร์ บู๊ ระทึกขวัญ ที่เล่าเรื่องของทหารอเมริกันผู้เสียชีวิตในสงครามเวียดนามที่ถูกกองทัพปลุกชีพขึ้นมาใหม่ในอีกยี่สิบห้าปีต่อมาให้เป็นทหารดัดแปลงไร้ความทรงจำเพื่อใช้เป็นอาวุธสังหารที่สมบูรณ์แบบ แต่กลับต้องต่อสู้เพื่อทวงคืนความเป็นมนุษย์ของตนเองเมื่อความทรงจำในอดีตเริ่มหวนกลับมา จุดเริ่มต้นของเรื่องย้อนกลับไปในสมรภูมิเวียดนามอันโหดร้าย ที่ซึ่งชีวิตของทหารนายหนึ่งจบลงท่ามกลางความรุนแรงของสงครามเหมือนทหารนับไม่ถ้วนในยุคนั้น ความตายของเขาน่าจะเป็นตอนจบที่สมบูรณ์ของชีวิตมนุษย์ธรรมดาคนหนึ่ง ทว่าสำหรับกองทัพแล้ว ร่างของเขากลับเป็นเพียงวัตถุดิบที่ยังใช้ประโยชน์ได้ ด้วยเทคโนโลยีล้ำยุคของโครงการลับทางการทหาร ร่างที่ไร้ลมหายใจนั้นถูกเก็บรักษาและนำกลับมาใช้ใหม่ในฐานะ UniSols หรือ Universal Soldier ทหารแห่งอนาคตที่เป็นลูกครึ่งระหว่างมนุษย์กับจักรกล ถูกออกแบบให้มีพละกำลัง ความทนทาน ความเร็ว และประสิทธิภาพในการรบเหนือมนุษย์ทั่วไป ไม่รู้จักความเจ็บปวด ไม่รู้จักความกลัว และที่สำคัญคือถูกออกแบบให้ปราศจากอดีตและความทรงจำ เพื่อให้เหลือเพียงร่างกายที่พร้อมเชื่อฟังคำสั่งอย่างไม่มีข้อโต้แย้ง โครงการนี้สะท้อนแนวคิดอันเยือกเย็นของกองทัพที่มองมนุษย์เป็นเพียงเครื่องจักรที่สามารถซ่อมแซม ดัดแปลง และตั้งโปรแกรมใหม่ได้ ความตายจึงไม่ใช่จุดจบ แต่คือจุดเริ่มต้นของการถูกสร้างขึ้นมาใหม่ในฐานะอาวุธ และชายผู้เคยเป็นมนุษย์คนหนึ่งก็ต้องลืมตาตื่นขึ้นมาในโลกที่เขาไม่รู้จัก ในร่างกายที่ไม่เหมือนเดิม และในสถานะที่ไม่ใช่มนุษย์อย่างสมบูรณ์อีกต่อไป โดยไม่รู้ว่าตนเองเคยเป็นใครและเคยผ่านอะไรมาก่อน

ตัวละครหลักของเรื่องคืออดีตทหารอเมริกันผู้นี้ ซึ่งปัจจุบันอยู่ในสภาพของ UniSols นักรบดัดแปลงประจำโครงการลับของกองทัพ เขาเป็นศูนย์กลางของเรื่องราวทั้งหมด เป็นภาพแทนของมนุษย์ที่ถูกพรากตัวตนไปและถูกเปลี่ยนให้เป็นเครื่องมือของอำนาจที่ใหญ่กว่า ในช่วงแรกเขาถูกนำเสนอในฐานะอาวุธที่มีชีวิต มีหน้าที่เพียงปฏิบัติภารกิจตามคำสั่งของเบื้องบนโดยไม่ต้องตั้งคำถาม ไม่ต้องมีความรู้สึก และไม่ต้องมีความทรงจำ ทีมผู้ควบคุมโครงการ ทั้งนักวิทยาศาสตร์การทหาร เจ้าหน้าที่ระดับสูง และผู้บังคับบัญชาภาคสนาม คือกลุ่มตัวละครฝ่ายอำนาจที่ทำหน้าที่ดูแล ควบคุม และใช้งานเหล่า UniSols ให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของกองทัพ พวกเขามองทหารเหล่านี้เป็นเพียงทรัพย์สินทางการทหาร เป็นผลผลิตของห้องทดลองที่ต้องมีประสิทธิภาพสูงสุดและเชื่อฟังที่สุด ความสัมพันธ์ระหว่างผู้สร้างกับสิ่งที่ถูกสร้างจึงเต็มไปด้วยความเย็นชาแบบห้องทดลอง ไร้ความเห็นใจ และยึดโยงด้วยคำสั่งและระบบควบคุมเท่านั้น ขณะเดียวกันก็มีตัวละครฝ่ายพลเรือนและผู้ที่เข้ามาพัวพันกับเหตุการณ์โดยไม่คาดคิด ซึ่งกลายเป็นพยานและผู้ช่วยที่ทำให้ตัวเอกได้เห็นโลกภายนอกห้องทดลอง ได้สัมผัสกับชีวิตปกติที่เขาไม่เคยรู้จักในสภาพปัจจุบัน และเป็นกระจกสะท้อนให้เขาเห็นว่าชีวิตมนุษย์ธรรมดานั้นมีคุณค่าอย่างไร โครงสร้างตัวละครโดยรวมจึงแบ่งอย่างชัดเจนระหว่างฝ่ายที่ต้องการลบความเป็นมนุษย์ทิ้งไปเพื่อสร้างอาวุธที่สมบูรณ์แบบ กับฝ่ายตัวเอกที่กำลังพยายามค้นหาความเป็นมนุษย์ที่หลงเหลืออยู่ในตนเอง โดยมีผู้คนรอบข้างเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดคำถามว่าแท้จริงแล้วความเป็นคนนั้นวัดกันที่ลมหายใจ ความทรงจำ หรือคำสั่งจากผู้ที่สร้างเราขึ้นมา

ความขัดแย้งหลักของ 2 คนไม่ใช่คน ไม่ได้อยู่เพียงที่ฉากการปะทะด้วยอาวุธหรือการไล่ล่าระหว่างทหารดัดแปลงด้วยกันเอง แต่ฝังลึกอยู่ในความล้มเหลวของกระบวนการลบความทรงจำที่กองทัพเชื่อมั่นว่าสมบูรณ์แบบ แทนที่ตัวเอกจะกลายเป็นทหารที่ว่างเปล่าและไร้ตัวตนตามที่ถูกออกแบบไว้ เขากลับเริ่มมีภาพความทรงจำในอดีตผุดขึ้นมาเป็นระยะในลักษณะของ flashbacks ที่รุนแรง ควบคุมไม่ได้ และมักปรากฏขึ้นโดยไม่ทันตั้งตัว ภาพของสงครามเวียดนาม เสียงปืน ใบหน้าของผู้คนในอดีต และความรู้สึกสับสนเจ็บปวดค่อย ๆ ไหลย้อนกลับเข้ามาในจิตใจที่ควรจะว่างเปล่า ความทรงจำเหล่านี้ไม่ใช่เพียงภาพในหัว แต่คือหลักฐานว่าเขายังมีความเป็นมนุษย์หลงเหลืออยู่ และกลายเป็นชนวนที่ทำให้เขาตั้งคำถามต่อคำสั่ง ต่อภารกิจ และต่อตัวตนของตนเอง จากอาวุธที่เชื่อฟังอย่างสมบูรณ์ เขาจึงเริ่มกลายเป็นมนุษย์ที่หวาดกลัว สับสน และโหยหาอดีต ต้องการรู้ว่าเขาเคยเป็นใคร เคยผ่านอะไรมาบ้าง และทำไมเขาถึงต้องมาอยู่ในสภาพเช่นนี้ ความขัดแย้งภายนอกจึงทวีความรุนแรงขึ้นเป็นลำดับ เมื่อกองทัพไม่อาจยอมให้อาวุธที่มีตำหนิหลุดจากการควบคุมได้ ปฏิบัติการไล่ล่าเพื่อนำตัวเขากลับมาทำลายหรือตั้งโปรแกรมใหม่จึงเริ่มต้นขึ้น ขณะที่ตัวเอกต้องใช้ร่างกายกึ่งจักรกลที่แข็งแกร่งที่สุดในสนามรบเพื่อหลบหนีและเอาตัวรอด ทั้งที่จิตใจของเขากลับเปราะบางที่สุดเมื่อต้องเผชิญหน้ากับความทรงจำของตนเอง การต่อสู้จึงเกิดขึ้นพร้อมกันสองด้าน คือการต่อสู้ทางกายภาพกับอำนาจที่สร้างเขาขึ้นมา และการต่อสู้ภายในจิตใจเพื่อทวงคืนอดีตและนิยามความเป็นตัวเองกลับมา

โทนของภาพยนตร์เป็นส่วนผสมที่ลงตัวระหว่างความมันระห่ำของหนังแอ็กชันยุคเก้าศูนย์กับบรรยากาศลึกลับกดดันของนิยายวิทยาศาสตร์ระทึกขวัญ ในด้านแอ็กชัน ผู้ชมจะได้สัมผัสถึงพลังเหนือมนุษย์ของเหล่า UniSols ทั้งความอึด ความเร็ว ความไม่รู้สึกเจ็บปวด และการปะทะที่ดุดันหนักหน่วงเหนือขีดจำกัดของมนุษย์ธรรมดา ฉากการต่อสู้ การไล่ล่า และการใช้อาวุธยุทโธปกรณ์ถูกออกแบบให้กระชับ เข้มข้น และเร้าอารมณ์ตั้งแต่ต้นจนจบ ขณะที่องค์ประกอบของไซไฟก็เติมเต็มด้วยภาพของเทคโนโลยีทางการทหาร ห้องทดลองอันเย็นชา กระบวนการฟื้นคืนชีพ และแนวคิดเรื่องการดัดแปลงมนุษย์ให้เป็นอาวุธ ซึ่งสร้างความตื่นตาตื่นใจแบบโลกอนาคตในสายตาคนดูยุคนั้น ส่วนด้านระทึกขวัญนั้นมาจากความไม่แน่นอนของจิตใจตัวเอกเอง เมื่อความทรงจำปรากฏขึ้นโดยไม่คาดคิด มันสร้างความระทึกแบบจิตวิทยาที่ทำให้ผู้ชมลุ้นไปกับเขาว่าความทรงจำชิ้นต่อไปจะเผยให้เห็นอะไร อารมณ์โดยรวมจึงเต็มไปด้วยความสับสน ความโดดเดี่ยว และความโหยหาอดีต ภาพของชายที่แข็งแกร่งที่สุดในสนามรบแต่กลับต้องติดอยู่ระหว่างโลกสองใบ คือโลกของปัจจุบันที่เขาถูกสร้างให้เป็นอาวุธ กับโลกของอดีตที่คอยเรียกหาให้เขากลับไปเป็นมนุษย์อีกครั้ง ทำให้ภาพยนตร์เรื่องนี้เหมาะอย่างยิ่งสำหรับคอหนังแอ็กชันไซไฟที่ชื่นชอบไอเดียใหญ่เกี่ยวกับทหารแห่งอนาคต มนุษย์ดัดแปลง และการตั้งคำถามเชิงจริยธรรมเกี่ยวกับอำนาจของกองทัพ หากหลงใหลในเรื่องราวของอาวุธมีชีวิตที่ต้องค้นหาตัวตนของตัวเองท่ามกลางการไล่ล่าอันดุเดือด เรื่องนี้จะตอบโจทย์ได้อย่างตรงจุดทั้งในแง่ความบันเทิงและแง่มุมให้ครุ่นคิดถึงชะตากรรมของตัวละครโดยไม่จำเป็นต้องรู้ตอนจบก่อนรับชม